Εορτασμός των 30 χρόνων από την συνθήκη Σένγκεν
Υπογραφή της συμφωνίας Σένγκεν (14 Ιουνίου 1985)
Τι είναι ο χώρος Σένγκεν;
Ο χώρος Σένγκεν δίνει τη δυνατότητα σε περισσότερους από 400 εκατομμύρια ανθρώπους να ταξιδεύουν ελεύθερα μεταξύ των χωρών που είναι μέλη του χωρίς να υπόκεινται σε συνοριακούς ελέγχους.
Ο χώρος Σένγκεν είναι ένα από τα βασικότερα επιτεύγματα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Ξεκίνησε το 1985 ως διακρατικό εγχείρημα πέντε χωρών της ΕΕ —Γαλλίας, Γερμανίας, Βελγίου, Κάτω Χωρών και Λουξεμβούργου— και σταδιακά επεκτάθηκε τόσο, ώστε πλέον συγκροτεί τον μεγαλύτερο χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας στον κόσμο.
Σένγκεν είναι το όνομα ενός μικρού χωριού στο Λουξεμβούργο, στα σύνορα με τη Γερμανία και τη Γαλλία, όπου υπεγράφησαν η συμφωνία του Σένγκεν το 1985 και η σύμβαση Σένγκεν το 1990.
Ως μέρη ενός χώρου χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα, οι χώρες που είναι μέλη του:
-δεν διενεργούν ελέγχους στα εσωτερικά τους σύνορα παρά μόνο σε περιπτώσεις συγκεκριμένων απειλών
-διενεργούν εναρμονισμένους ελέγχους στα εξωτερικά τους σύνορα, βάσει σαφώς καθορισμένων κριτηρίων
Το σύνολο των κανόνων που διέπουν τον χώρο Σένγκεν ονομάζεται κώδικας συνόρων του Σένγκεν.
Ποιες χώρες ανήκουν στο Σένγκεν;
Σήμερα, ο χώρος Σένγκεν εκτείνεται σε περισσότερα από 4 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, ο πληθυσμός του φτάνει σχεδόν τα 420 εκατομμύρια άτομα και περιλαμβάνει 29 χώρες:
-25 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ
-όλα τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία)
Η Κροατία έγινε, την 1η Ιανουαρίου 2023, η 27η χώρα που προσχώρησε πλήρως στον χώρο Σένγκεν.
Στις 30 Δεκεμβρίου 2023, το Συμβούλιο συμφώνησε να άρει τους ελέγχους στα εσωτερικά εναέρια και θαλάσσια σύνορα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Στις 12 Δεκεμβρίου 2024, το Συμβούλιο αποφάσισε να καταργήσει επίσης τους ελέγχους προσώπων στα εσωτερικά χερσαία σύνορα με τις δύο χώρες και στα ρουμανοβουλγαρικά σύνορα. Ως εκ τούτου, από 1ης Ιανουαρίου 2025, η Βουλγαρία και η Ρουμανία αποτελούν πλήρη μέλη του χώρου Σένγκεν.
Οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα με την Κύπρο δεν έχουν ακόμη αρθεί, ενώ η Ιρλανδία δεν ανήκει στον χώρο Σένγκεν.
Ποια είναι τα οφέλη από το Σένγκεν;
Ο χώρος Σένγκεν δίνει τη δυνατότητα σε περισσότερους από 400 εκατομμύρια ανθρώπους να ταξιδεύουν ελεύθερα μεταξύ των χωρών που είναι μέλη του χωρίς να υποβάλλονται σε συνοριακούς ελέγχους.
Κάθε μέρα περίπου 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι διασχίζουν εσωτερικά σύνορα για εργασία ή σπουδές ή για να επισκεφθούν τις οικογένειες ή φίλους τους, ενώ σχεδόν 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι διαμένουν σε μία χώρα Σένγκεν και εργάζονται σε άλλη.
Κάθε χρόνο, οι Ευρωπαίοι πραγματοποιούν περίπου 1,25 δισεκατομμύρια ταξίδια εντός του χώρου Σένγκεν, γεγονός που ωφελεί επίσης κατά πολύ τον τομέα του τουρισμού και του πολιτισμού.
Ο χώρος Σένγκεν αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη σε όλους τους πολίτες και τις επιχειρήσεις των κρατών που ανήκουν σε αυτόν. Αποτελεί εκ σχεδιασμού το θεμέλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ενιαίας αγοράς στο σύνολό της.
Μπορούν οι υπήκοοι τρίτων χωρών να επωφεληθούν από το Σένγκεν;
Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που ζουν στην ΕΕ ή που την επισκέπτονται ως τουρίστες, ως σπουδαστές που συμμετέχουν σε ανταλλαγή, ή για επαγγελματικούς λόγους, μπορούν επίσης να ταξιδεύουν ανά τις χώρες Σένγκεν χωρίς να υπόκεινται σε συνοριακούς ελέγχους.
Για τους ταξιδιώτες που διέρχονται μέσω του χώρου Σένγκεν ή τους ταξιδιώτες βραχείας παραμονής, η ΕΕ έχει θεσπίσει κοινούς κανόνες θεωρήσεων.
Για την αποτελεσματική λειτουργία του χώρου Σένγκεν χωρίς σύνορα είναι αναγκαία μια κοινή πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ, καθώς διευκολύνει την είσοδο επισκεπτών στην ΕΕ, ενισχύοντας παράλληλα την εσωτερική ασφάλεια.
Πώς βελτίωσε το Σένγκεν την ασφάλεια στην ΕΕ;
Ένας από τους κύριους στόχους του χώρου Σένγκεν είναι να προστατεύει τους πολίτες του χάρη σε αυξημένη συνεργασία μεταξύ των αστυνομικών δυνάμεων, των τελωνειακών αρχών και των αρχών ελέγχου των εξωτερικών συνόρων όλων των κρατών μελών. Αυτές οι νέες μορφές συνεργασίας θεσμοθετήθηκαν για να αντισταθμιστεί κάθε κίνδυνος να παρατηρηθούν ελλείψεις στην ασφάλεια εξαιτίας της κατάργησης των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.
Στο πλαίσιο της συνεργασίας για την επιβολή του νόμου, ο χώρος Σένγκεν παρέχει τις εξής δυνατότητες:
-βελτιωμένα συστήματα επικοινωνίας μεταξύ των αστυνομικών δυνάμεων
-καταδίωξη εγκληματιών πέραν των συνόρων
-διασυνοριακή παρακολούθηση υπόπτων
-αμοιβαία επιχειρησιακή συνδρομή
-απευθείας ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ αστυνομικών αρχών
Πρόκειται για τεράστιο πλεονέκτημα, που βοηθά στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος, το οποίο περιλαμβάνει την εμπορία ανθρώπων και την παράνομη μετανάστευση.
Πώς μπορεί μια χώρα να ενταχθεί στον χώρο Σένγκεν;
Οι χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στον χώρο Σένγκεν πρέπει να πληρούν μια σειρά προϋποθέσεων. Πρέπει:
-να εφαρμόζουν την κοινή δέσμη κανόνων του Σένγκεν (το λεγόμενο «κεκτημένο του Σένγκεν»), π.χ. όσον αφορά τους συνοριακούς ελέγχους, την έκδοση θεωρήσεων, την αστυνομική συνεργασία και την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα
-να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων εξ ονόματος άλλων χωρών Σένγκεν και για την έκδοση ομοιόμορφων θεωρήσεων Σένγκεν
-να συνεργάζονται αποτελεσματικά με τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου σε άλλες χώρες Σένγκεν, ώστε να διατηρείται υψηλό επίπεδο ασφάλειας μετά την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα
-να είναι συνδεδεμένες με το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) και να το χρησιμοποιούν
Οι χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στον χώρο Σένγκεν πρέπει να υποβληθούν σε σειρά αξιολογήσεων προκειμένου να διαπιστωθεί αν πληρούν τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή των κανόνων του Σένγκεν.
Όταν, μετά την αξιολόγηση, επιβεβαιωθεί ότι ένα κράτος μέλος είναι έτοιμο να ενταχθεί στον χώρο Σένγκεν χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα, όλα τα άλλα μέλη του χώρου Σένγκεν πρέπει να εγκρίνουν ομόφωνα την απόφαση αφού διαβουλευθούν με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Υπάρχει περίπτωση επαναφοράς των συνοριακών ελέγχων στο εσωτερικό του χώρου Σένγκεν;
Στο πλαίσιο της COVID-19, αρκετές χώρες της ΕΕ αποφάσισαν να επαναφέρουν τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ 2020 και 2022. Οι έλεγχοι επαναφέρθηκαν και με άλλες αφορμές, το 2015 για παράδειγμα, λόγω τρομοκρατικών επιθέσεων ή της αύξησης των μεταναστευτικών ροών στην ΕΕ.
Η επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα θα πρέπει να αποτελεί την έσχατη λύση.
Σε εξαιρετικές περιστάσεις
Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να επαναφέρουν τους ελέγχους σε ορισμένα εσωτερικά σύνορα εφόσον συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την εν γένει λειτουργία του χώρου Σένγκεν.
Στις περιπτώσεις αυτές, το Συμβούλιο μπορεί, με βάση πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, να συνιστά σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη την επαναφορά των ελέγχων.
Για την επαναφορά ελέγχων λόγω εξαιρετικών περιστάσεων απαιτείται η έγκριση του Συμβουλίου.
Για την αντιμετώπιση σοβαρής απειλής
Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν ορίζει επίσης ότι τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους για την αντιμετώπιση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Στην περίπτωση αυτή, το οικείο κράτος μέλος πρέπει να ενημερώσει την Επιτροπή και τις άλλες χώρες της ΕΕ τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες πριν από την έναρξη των ελέγχων –ή εντός μικρότερης προθεσμίας εάν οι περιστάσεις δεν είναι γνωστές νωρίτερα. Για την επαναφορά των εσωτερικών ελέγχων δεν απαιτείται έγκριση από το Συμβούλιο.
Πηγή Εικόνας και Κειμένου: consilium.europa.eu
