Στις 12 Ιουνίου τέθηκε σε εφαρμογή το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο αναμορφώνει συνολικά το σύστημα μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ. Το πακέτο αυτό περιλαμβάνει 10 νομοθετικές πράξεις και καθιερώνει κοινές διαδικασίες για τον έλεγχο και την καταγραφή των παράτυπων αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, σαφείς κανόνες για την ευθύνη εξέτασης αιτήσεων ασύλου, καθώς και έναν μηχανισμό αλληλεγγύης για τη στήριξη των κρατών-μελών που δέχονται μεταναστευτική πίεση.

Με τη λήξη της διετούς μεταβατικής περιόδου, που είχε σχεδιαστεί ώστε τα κράτη-μέλη και οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί να αναπτύξουν τις απαραίτητες επιχειρησιακές, υποδομικές και νομικές ικανότητες, οι αλλαγές που τίθενται πλέον σε ισχύ είναι οι εξής:

Πιο ασφαλή εξωτερικά σύνορα

Όλες οι παράτυπες αφίξεις υπόκεινται πλέον σε υποχρεωτική καταγραφή, ελέγχους ταυτότητας, καθώς και αξιολόγηση ασφάλειας, υγείας και ευαλωτότητας. Αυτό ενισχύει τον χώρο Σένγκεν, αποτρέποντας την ανεξέλεγκτη είσοδο ατόμων που ενδέχεται να αποτελούν κίνδυνο για την ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία.

Οι νέες διαδικασίες ελέγχου καλύπτουν ένα κενό του προηγούμενου συστήματος Σένγκεν, επιβάλλοντας ενιαία πρότυπα σε όλα τα κράτη-μέλη για την καταγραφή και παρακολούθηση των αφίξεων.

Η ολοκλήρωση του ελέγχου γίνεται εντός αυστηρών χρονικών ορίων:

  • έως 7 ημέρες για ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα
  • έως 3 ημέρες για άτομα που εντοπίζονται εντός της επικράτειας

Μετά τον έλεγχο, όσοι ζητούν άσυλο κατευθύνονται στη σχετική διαδικασία εξέτασης της αίτησής τους.

Επιπλέον, υποχρεωτικές διαδικασίες στα σύνορα εφαρμόζονται πλέον για:

  • άτομα που θεωρείται πιθανό να μην πληρούν τις προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας
  • άτομα που θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια
  • άτομα που παραπλανούν τις αρχές

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι αιτούντες παραμένουν σε συνοριακές εγκαταστάσεις έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Ταχύτερες και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες

Το Σύμφωνο αντικαθιστά το προηγούμενο κατακερματισμένο σύστημα με ενιαίους και πιο αυστηρούς κανόνες σε επίπεδο ΕΕ, μειώνοντας τους χρόνους εξέτασης αιτήσεων ασύλου.

Ενισχύονται επίσης οι κανόνες για καταχρηστικές ή επαναλαμβανόμενες αιτήσεις, ενώ βελτιώνεται η δυνατότητα παρακολούθησης μέσω της βάσης δεδομένων Eurodac, περιορίζοντας τα φαινόμενα δευτερογενών μετακινήσεων εντός της ΕΕ.

Η Οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής θεσπίζει ενιαία ευρωπαϊκά πρότυπα και ενισχύει τις εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο. Μεταξύ των βασικών βελτιώσεων περιλαμβάνονται:

  • δωρεάν νομική συμβουλή σε όλα τα στάδια, συμπεριλαμβανομένων των προσφυγών
  • καθοδήγηση για δικαιώματα και υποχρεώσεις
  • εξατομικευμένη υποστήριξη για ευάλωτες ομάδες
  • ελάχιστα κοινά πρότυπα υποδοχής και σχέδια έκτακτης ανάγκης σε επίπεδο ΕΕ

Σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης

Το Σύμφωνο θεσπίζει ένα αποτελεσματικό ευρωπαϊκό σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης για τη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου με δίκαιο, αυστηρό και αποδοτικό τρόπο. Το σύστημα της ΕΕ περιλαμβάνει πλέον έναν υποχρεωτικό, ευέλικτο και βασισμένο στις ανάγκες μηχανισμό αλληλεγγύης, ώστε τα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν μεταναστευτική πίεση να μην μένουν μόνα τους, αντικαθιστώντας το προηγούμενο εθελοντικό σύστημα.

Πλέον ισχύουν:

  • υποχρέωση αίτησης ασύλου στη χώρα πρώτης εισόδου
  • σαφέστερα κριτήρια για το ποιο κράτος είναι υπεύθυνο εξέτασης της αίτησης
  • ταχύτερες διαδικασίες για την αντιμετώπιση παράτυπων δευτερογενών μετακινήσεων
  • καθορισμένες ευθύνες σε όλη τη διαδικασία, συμπεριλαμβανομένων επιστροφών στο αρμόδιο κράτος

Διαχείριση κρίσεων και αντιμετώπιση εργαλειοποίησης

Ένα ειδικό νομικό πλαίσιο έχει πλέον τεθεί σε ισχύ για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, διασφαλίζοντας ότι η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της μπορούν να ανταποκρίνονται άμεσα και αποτελεσματικά σε κρίσεις — είτε αυτές προκαλούνται από αιφνίδιες αυξήσεις μεταναστευτικών ροών, είτε από εργαλειοποίηση μεταναστών από τρίτες χώρες, είτε από γεγονότα «ανωτέρας βίας». Σε αντίθεση με το προηγούμενο σύστημα, το οποίο δεν περιλάμβανε δομημένες προβλέψεις για τέτοιες περιπτώσεις, ο Κανονισμός για τις Κρίσεις παρέχει σαφείς διαδικασίες, επιχειρησιακή υποστήριξη και χρηματοδότηση για τον μετριασμό απρόβλεπτων πιέσεων στα εθνικά συστήματα ασύλου.

Οι βασικές αλλαγές που τίθενται πλέον σε ισχύ περιλαμβάνουν:

  • Πρωτόκολλα ταχείας απόκρισης: μέτρα για τη διαχείριση κρίσεων, συμπεριλαμβανομένων, όπου απαιτείται, επιταχυνόμενων διαδικασιών ασύλου και επιστροφών.
  • Στοχευμένη επιχειρησιακή υποστήριξη: ενισχυμένη στήριξη της ΕΕ (π.χ. ανάπτυξη Frontex, τεχνική βοήθεια) προς τα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν δυσανάλογη πίεση.
  • Έκτακτη χρηματοδότηση.
  • Εργαλεία κατά της εργαλειοποίησης: αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, όπως όταν οι μετανάστες χρησιμοποιούνται ως μέσο πολιτικής πίεσης.
  • Ενεργοποιητές αλληλεγγύης: αυτόματη ενεργοποίηση του μηχανισμού αλληλεγγύης για την ανακατανομή αιτούντων ή την παροχή εναλλακτικής στήριξης (π.χ. οικονομικές συνεισφορές, μετεγκαταστάσεις) όταν ένα κράτος-μέλος υπερφορτώνεται.

Οι νέοι κανόνες που μεταρρυθμίζουν το σύστημα διαχείρισης ασύλου και μετανάστευσης της ΕΕ ενισχύονται επίσης από άλλες εξελίξεις, όπως η μεταναστευτική διπλωματία με χώρες εταίρους και η τεχνολογικά προηγμένη προστασία των συνόρων, όπως προβλέπεται στη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Διαχείριση Ασύλου και Μετανάστευσης, καθώς και νέοι κανόνες για ταχύτερες και πιο αποτελεσματικές επιστροφές.

Πηγή άρθρου και εικόνας: home-affairs.ec.europa.eu