Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε δύο ειδικές στρατηγικές, μία για τα νησιά της ΕΕ και μία για τις παράκτιες κοινότητες της ΕΕ, καθορίζοντας για πρώτη φορά μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη στήριξη και των δύο αυτών κατηγοριών εδαφών και την αξιοποίηση του μακροπρόθεσμου δυναμικού τους.
Οι δύο πρωτοβουλίες εισάγουν μια στοχευμένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στις συγκεκριμένες ανάγκες και τις μοναδικές προκλήσεις:
17 εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν σε περισσότερα από 4.000 νησιά σε 16 κράτη μέλη της ΕΕ·
95 εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν κατά μήκος των 70.000 χλμ. ακτογραμμών της ΕΕ και σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη της ΕΕ.
Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει μια συνεκτική, ολιστική προσέγγιση που αντιμετωπίζει την οικονομία, τη συνδεσιμότητα, την ενέργεια, το περιβάλλον, τη δημογραφία και την ασφάλεια με ολοκληρωμένο τρόπο, με στόχο να μετατρέψει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτές οι περιοχές σε ευκαιρίες και διαρκή πλεονεκτήματα. Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι οι συγκεκριμένες ανάγκες τους αντικατοπτρίζονται πλήρως στις μελλοντικές προτάσεις και ευθυγραμμίζονται με τις ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ.
Τα περισσότερα νησιά της ΕΕ αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις που επηρεάζουν την οικονομική βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής τους, όπως η γεωγραφική απομόνωση, η περιορισμένη συνδεσιμότητα, το υψηλό κόστος μεταφοράς και οι μεγάλοι χρόνοι μετακίνησης, οι μικρές και κατακερματισμένες αγορές, η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, η υπερβολική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η ευπάθεια στις κλιματικές αλλαγές, η δημογραφική μείωση, η λειψυδρία, η περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και άλλα πρόσθετα κόστη που συνδέονται με τη νησιωτικότητα.
Στο σταυροδρόμι μεταξύ ξηράς και θάλασσας, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης αποτελούν ζωτικό πλεονέκτημα. Συνδυάζουν πλούσια περιβαλλοντική, πολιτιστική και θαλάσσια κληρονομιά με ισχυρό δυναμικό για την προώθηση μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας. Ταυτόχρονα, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας της θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας και της θαλάσσιας ρύπανσης, οι οποίες επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά τους και την οικονομική τους ανάπτυξη. Ορισμένες αντιμετωπίζουν επίσης πρόσθετες πιέσεις, όπως ο ανισορροπημένος τουρισμός, η έλλειψη προσιτής στέγασης, ο εποχικός χαρακτήρας της οικονομικής δραστηριότητας και οι περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης, που οδηγούν στην αποδημία των νέων και στην οικονομική αστάθεια.
Γι’ αυτό είναι απαραίτητη μια εξατομικευμένη προσέγγιση. Οι δύο στρατηγικές λειτουργούν σε συνδυασμό, ενισχύοντας η μία την άλλη για την αντιμετώπιση κοινών πιέσεων, ενώ ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες πραγματικότητες τόσο των νησιών όσο και των παράκτιων κοινοτήτων.
Αναγνωρίζοντας αυτές τις αλληλένδετες πιέσεις, η ΕΕ έχει αναπτύξει δύο συμπληρωματικές στρατηγικές με στόχο τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου στο πλαίσιο των υφιστάμενων πολιτικών και χρηματοδοτήσεων, με σκοπό την ενίσχυση των οικονομικών ευκαιριών, της ποιότητας ζωής και της ανθεκτικότητας.
Μια στρατηγική με προοπτική για το μέλλον για τα νησιά της Ευρώπης
Η στρατηγική αποσκοπεί στην ενσωμάτωση των αναγκών των νησιών και στην αντανακλάση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν σε ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ προσαρμοσμένες στις συγκεκριμένες ανάγκες τους. Διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες:
- Οικονομική ανάπτυξη, συνδεσιμότητα, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία: ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, των διαφοροποιημένων τοπικών οικονομιών, του βιώσιμου τουρισμού και της ψηφιοποίησης, με παράλληλη αντιμετώπιση των κενών συνδεσιμότητας που περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα και τη ζωή στα νησιά.
- Ενεργειακή ασφάλεια, προστασία του περιβάλλοντος και ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή: επιτάχυνση της αποκαρβονικοποίησης, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της προστασίας της βιοποικιλότητας.
- Κοινότητες και δημογραφία: ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, της υγειονομικής περίθαλψης, της στέγασης, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ένταξης, με στόχο την αναστροφή της αποπληθυσμού και τη διατήρηση των νέων.
- Ασφάλεια και ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων: ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική κρίση, των θαλάσσιων κινδύνων και άλλων αναδυόμενων απειλών.
Η στρατηγική προωθεί τη δημιουργία τακτικού διαλόγου μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ενδιαφερόμενων φορέων που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των νησιών, καθώς και διάφορα μέτρα τεχνικής υποστήριξης, όπως η ανάπτυξη ικανοτήτων και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Τα κράτη μέλη καλούνται να συμπεριλάβουν στοχευμένα μέτρα για την ανάπτυξη των νησιών στα μελλοντικά εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης τους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη νησιωτικότητα σε τομείς όπως η συνδεσιμότητα, οι υπηρεσίες και οι υποδομές. Τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να αναπτύξουν εργαλεία εδαφικών επενδύσεων για την προώθηση ολοκληρωμένων στρατηγικών για τα νησιά και τη διευκόλυνση της καλύτερης συνεργασίας.
Μια στρατηγική για ευημερούσες παράκτιες κοινότητες
Η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες:
- Με στόχο την προώθηση της ευημερίας, προωθεί μια δυναμική, ανταγωνιστική και διαφοροποιημένη «γαλάζια οικονομία», ενισχύοντας την καινοτομία, νέα επιχειρηματικά μοντέλα —όπως ο αλιευτικός τουρισμός, η βιοοικονομία και οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας— και δημιουργώντας ευκαιρίες εργασίας υψηλής ποιότητας.
- Για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, βελτιώνει την προσαρμοστικότητα στην κλιματική αλλαγή και στις ευρύτερες περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές και ασφαλιστικές προκλήσεις, ιδίως μέσω της υλοποίησης της πρωτοβουλίας OceanEye που παρουσιάστηκε πρόσφατα.
- Για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, προωθεί ζωντανούς, χωρίς αποκλεισμούς και ελκυστικούς τόπους όπου άνθρωποι όλων των ηλικιών μπορούν να ευημερούν —εργαζόμενοι, ζώντας και απολαμβάνοντας το περιβάλλον τους— διαφυλάσσοντας παράλληλα τη ναυτική κουλτούρα, την πολιτιστική κληρονομιά και την τοπική ταυτότητα.
Η στρατηγική δίνει έμφαση σε εξατομικευμένες, τοπικά καθοδηγούμενες λύσεις, αναγνωρίζοντας τις ποικίλες ανάγκες των παράκτιων κοινοτήτων —από απομακρυσμένα ψαροχώρια έως μεγάλες λιμενικές πόλεις.
Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:
Την ενδυνάμωση των παράκτιων κοινοτήτων στον τομέα του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού μέσω του επικείμενου νόμου για τους ωκεανούς, την προώθηση της βιώσιμης χρήσης του φυσικού κεφαλαίου των ωκεανών, την ενίσχυση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και την αξιοποίηση ευκαιριών για βιώσιμη ανάπτυξη.
Την υποστήριξη των συμπλεγμάτων και των αλυσίδων εφοδιασμού της γαλάζιας βιοοικονομίας στις παράκτιες περιοχές μέσω έργων υπό την ηγεσία των τοπικών κοινοτήτων, στο πλαίσιο της μελλοντικής Πρωτοβουλίας της ΕΕ για την Καινοτομία στη Γαλάζια Βιοοικονομία.
Ανάπτυξη συστήματος πιστοποίησης για πιστώσεις «μπλε άνθρακα», με στόχο τη δημιουργία νέων ευκαιριών για υπηρεσίες της γαλάζιας οικονομίας και εισοδήματος για τις παράκτιες κοινότητες.
Προώθηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή μέσω ενισχυμένων αξιολογήσεων κινδύνου, χαρτογράφησης επενδύσεων και υποστήριξης της ανάπτυξης ικανοτήτων για την προσαρμογή των παράκτιων περιοχών, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και των αποστολών της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση των ωκεανών και των υδάτων μας.
Ιστορικό
Η ΕΕ περιλαμβάνει πάνω από 4.000 κατοικημένα νησιά σε 16 κράτη μέλη —συμπεριλαμβανομένων των τριών νησιωτικών κρατών της Κύπρου, της Ιρλανδίας και της Μάλτας— στα οποία ζουν περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι. Τα νησιά αυτά αποτελούν ζωτικό μέρος της ταυτότητας, της οικονομίας, της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΕ. Η στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά βασίζεται σε εκτενή δημόσια διαβούλευση, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των ενδιαφερόμενων μερών σε πρόσκληση υποβολής στοιχείων, καθώς και των εισροών από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και τις νησιωτικές κοινότητες, οι οποίες από καιρό υποστηρίζουν τη δημιουργία ενός ειδικού πολιτικού πλαισίου.
Εν τω μεταξύ, 95 εκατομμύρια άνθρωποι —το 21 % του πληθυσμού της ΕΕ— κατοικούν κατά μήκος των 70.000 χλμ. ακτογραμμής της ΕΕ ή σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη. Η στρατηγική της ΕΕ για τις παράκτιες κοινότητες διαμορφώθηκε επίσης με βάση μια δημόσια πρόσκληση υποβολής στοιχείων, διασφαλίζοντας ότι οι τοπικές φωνές διαμόρφωσαν την ανάπτυξή της.
Και οι δύο στρατηγικές ευθυγραμμίζονται με το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς (που ξεκίνησε το 2025) και συμπληρώνουν τις ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ για τη δράση για το κλίμα, τη συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, οι απομακρυσμένες περιοχές της ΕΕ δεν καλύπτονται από αυτές τις προτάσεις, καθώς αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο μιας ξεχωριστής ειδικής στρατηγικής — αναγνωρίζοντας το μοναδικό καθεστώς τους βάσει του άρθρου 349 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική αυτή θα παρουσιαστεί αργότερα εντός του έτους.
Περισσότερες πληροφορίες:
Communication EU coastal communities
Factsheet on EU islands strategy
Factsheet on EU coastal communities strategy
Πηγή άρθρου: ec.europa.eu
Πηγή εικόνας: commission.europa.eu
