Το σχέδιο της ΕΕ για την αμυντική ετοιμότητα
Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να γίνει πιο κυρίαρχη, πιο υπεύθυνη για τη δική της άμυνα και καλύτερα εξοπλισμένη για να αναλαμβάνει δράση και να αντιμετωπίζει αυτόνομα τις άμεσες και μελλοντικές προκλήσεις και απειλές, συμπεριλαμβανομένων του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και των επιπτώσεών του στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Τον Μάρτιο του 2022, λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της μεγάλης κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ εξέδωσαν τη διακήρυξη των Βερσαλλιών και συμφώνησαν να επενδύσουν περισσότερο και καλύτερα στην άμυνα, ενισχύοντας παράλληλα την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και μειώνοντας τις στρατηγικές εξαρτήσεις.
Σε διαδοχικές συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μεταξύ 2024 και 2025, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να ενισχύσουν τη συνολική αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ και να υλοποιήσουν τους στόχους που τέθηκαν στη διακήρυξη των Βερσαλλιών.
Η ασφάλεια και η άμυνα εξακολουθούν να αποτελούν εθνική αρμοδιότητα. Ωστόσο, η ΕΕ συμπληρώνει και πολλαπλασιάζει τις επιμέρους προσπάθειες των κρατών μελών, ιδίως διευκολύνοντας τα εξής:
-μεγαλύτερη συνεργασία και οικονομίες κλίμακας
-μεγαλύτερη αποδοτικότητα, εναλλαξιμότητα και διαλειτουργικότητα
-χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα
Μια ισχυρότερη και ικανότερη ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ και συμβάλλει στην τόνωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.Τον Μάρτιο του 2022, λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της μεγάλης κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ εξέδωσαν τη διακήρυξη των Βερσαλλιών και συμφώνησαν να επενδύσουν περισσότερο και καλύτερα στην άμυνα, ενισχύοντας παράλληλα την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και μειώνοντας τις στρατηγικές εξαρτήσεις.
Σε διαδοχικές συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μεταξύ 2024 και 2025, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να ενισχύσουν τη συνολική αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ και να υλοποιήσουν τους στόχους που τέθηκαν στη διακήρυξη των Βερσαλλιών.
Η ασφάλεια και η άμυνα εξακολουθούν να αποτελούν εθνική αρμοδιότητα. Ωστόσο, η ΕΕ συμπληρώνει και πολλαπλασιάζει τις επιμέρους προσπάθειες των κρατών μελών, ιδίως διευκολύνοντας τα εξής:
- μεγαλύτερη συνεργασία και οικονομίες κλίμακας
- μεγαλύτερη αποδοτικότητα, εναλλαξιμότητα και διαλειτουργικότητα
- χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα
Μια ισχυρότερη και ικανότερη ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ και συμβάλλει στην τόνωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Σχέδιο ReArm Europe / Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030
Με βάση τη διακήρυξη των Βερσαλλιών και τις πολιτικές προτεραιότητες που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις 19 Μαρτίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο ReArm Europe / Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030.
Το σχέδιο ανοίγει τον δρόμο για μαζική αύξηση των αμυντικών επενδύσεων στην Ευρώπη, με δυνατότητα πρόσθετων αμυντικών δαπανών ύψους έως και 800 δισ. ευρώ τα επόμενα έτη.
Οι πρωτοβουλίες στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν ότι η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία μπορεί να παράγει υλικό με την απαιτούμενη ταχύτητα και όγκο και να διευκολύνει την ταχεία ανάπτυξη στρατευμάτων και στρατιωτικών μέσων σε ολόκληρη την ΕΕ και πέραν αυτής.
Το σχέδιο θα διασφαλίσει μακροπρόθεσμα οφέλη για την ασφάλεια, καθώς και μακροπρόθεσμα οικονομικά οφέλη για όλες τις χώρες της ΕΕ, ενώ παράλληλα θα βοηθήσει την ΕΕ να ανταποκριθεί στην άμεση επείγουσα ανάγκη να στηριχθεί η Ουκρανία.
Το σχέδιο περιλαμβάνει μέτρα τόσο για τη στήριξη των αμυντικών δαπανών των κρατών μελών όσο και για την ενίσχυση των δαπανών της ίδιας της ΕΕ.
Μέσο δράσης για την ασφάλεια στην Ευρώπη
Στις 27 Μαΐου 2025 το Συμβούλιο ενέκρινε τον πρώτο πυλώνα του σχεδίου ReArm Europe / Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030: έναν κανονισμό για τη δημιουργία του μέσου δράσης για την ασφάλεια στην Ευρώπη (SAFE).
Το μέσο SAFE θα παράσχει χρηματοδοτική συνδρομή με τη μορφή δανείων ύψους έως 150 δισ. ευρώ, τα οποία θα καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, για να στηρίξει τα κράτη μέλη της ΕΕ να αυξήσουν γρήγορα και σε σημαντικό βαθμό τις αμυντικές επενδύσεις τους μέσω κοινών προμηθειών. Η κατανομή του προϋπολογισμού θα βασίζεται στη ζήτηση και σε επενδυτικά σχέδια.
Η Ουκρανία, οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες και οι δυνάμει υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες θα μπορούν να συμμετέχουν σε διαδικασίες κοινών προμηθειών.
Άλλες τρίτες χώρες (π.χ. το Ηνωμένο Βασίλειο) μπορούν να συμμετέχουν στις διαδικασίες κοινών προμηθειών εφόσον έχουν συνάψει προηγουμένως εταιρική σχέση για την ασφάλεια και την άμυνα με την ΕΕ.
Κοινές αμυντικές προμήθειες
Ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής
Στο πλαίσιο του σχεδίου ReArm Europe / Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στα κράτη μέλη να ζητήσουν την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Στις 8 Ιουλίου 2025 το Συμβούλιο ενεργοποίησε την εθνική ρήτρα διαφυγής για 15 κράτη μέλη.
Η διαδικασία αυτή παρέχει στα κράτη μέλη πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για τις αμυντικές δαπάνες, χωρίς να παραβιάζονται οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ.
Η ευελιξία θα είναι διαθέσιμη για τέσσερα έτη, αρχής γενομένης από το 2025, με ετήσια υπέρβαση έως το 2028 η οποία δεν θα ξεπερνά το 1,5% του ΑΕΠ του κράτους μέλους.
Εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες
Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη
Τα κράτη μέλη της ΕΕ συνεργάζονται επίσης στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη (ΕΜΕ), ο οποίος αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να προλαμβάνει τις συγκρούσεις, να οικοδομεί και να διατηρεί την ειρήνη και να ενισχύει τη διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα.
Η αξία του ΕΜΕ, που συστάθηκε από την ΕΕ τον Μάρτιο του 2021, υπερβαίνει τα 17 δισ. ευρώ και χρηματοδοτείται από συνεισφορές των κρατών μελών (εκτός του προϋπολογισμού της ΕΕ). Ο ΕΜΕ αποτελείται από δύο πυλώνες, έναν για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και έναν για τα μέτρα συνδρομής.
Πηγή: consilium.europa.eu
Εικόνα: consilium.europa.eu
